پروژه مطالعاتي-تحقيقاتي تحليل محيط

 الف- عنوان پروژه

بهبود روش تجزيه و تحليل و پيش‌بيني محيط سازمان‌ها در مدل مبنا

ب- ضرورت تعريف پروژه

در مدل پيشين (مدل CMS)، از مدل PEST براي تحليل محيط دور استفاده مي‌شد و براي پيش‌بيني محيط دور به منظور اولوبت‌بندي استراتژي‌ها از روش ETOP استفاده مي‌شد. از طرفي براي تحليل محيط نزديک نيز از فرم‌هايي تحت عنوان آناليز استراتژيک گروه استفاده مي‌شد. نواقص زير در مدل‌ها و روش‌هاي مذکور، شرکت را بر آن داشت تا پروژه‌اي براي بهبود مدل‌ها و روش‌هاي استخراج آنها ايجاد نمايد. بعضي از اين نواقص که باعث تعريف پروژه‌هاي مربوطه گرديد، بدين ترتيب است :

1-     کارا بودن مدل PEST در حال حاضر براي تحليل و شناسايي مجموعه عوامل محيطي مورد سوال بود.

2-  کافي بودن عناصر مورد استفاده در هر يک از بخش‌هاي مدل PEST (يعني عناصر سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي) براي برآورد کردن هر عنصر مورد ترديد بود.

3-  تحليل در ETOP به منظور پيش‌بيني روند آتي عوامل محيطي از طريق فرم‌هاي تکميلي کميته راهبري صورت مي‌گرفت و اين روش براي پيش‌بيني محيط (تکنيک پرسشنامه يا روش دلفي)، مي‌توانست با خطا همراه باشد.

4-  فرم آناليز استراتژيک گروه براي تحليل محيط نزديک، ناکافي بود و محدود به پارامترهايي بود که به صورت سيستماتيک نمي‌توانست همه عوامل محيط نزديک (مثل عرضه‌کنندگان، رقبا، تامين‌کنندگان، مشتريان و ...) را بررسي کند.

لذا، براي بهبود موارد ياد شده، چند پروژه مطالعاتي انجام شد که مختصري بسيار کوتاه از تمامي آنها که باعث بهبودي بر فرايند تحليل محيط در مدل مبنا شد در ادامه ارايه مي‌شود.

ج – شرح مختصري از نتايج اين مطالعه تحقيقاتي

ضرورت تحليل محيط در فرايند برنامه‌ريزي استراتژيک

بر طبق تئوري سيستم‌هاي باز (open system theory)، هيچ سازماني حتي اگر در يک بازار انحصاري (monopoly markets) نيز فعاليت کند ، سيستمي بسته نيست و به نوعي با محيط خود در تعامل است. اين تعامل باعث مي‌شود که سازمان‌ها همواره در بستر تغيير و تحولات محيطي قرار داشته باشند و از اين تغييرات متاثر شوند.

لازمه بقاي سازمان‌ها در محيط‌هاي بسيار متغير امروزي، تجهيز و آماده‌سازي سازمان براي رويارويي با اين تغييرات است. به عبارتي سازمان‌ها نه تنها بايد چنان منعطف باشند که در مقابل تغييرات مشاهده شده در محيط پاسخگو باشند بلکه بايد بتوانند تا حدي اين محيط را پيش‌بيني نموده و برنامه‌ريزي خود را متناسب با آن تطبيق دهند.

اين تغييرات بر تمامي نقش‌ها و وظايف مديريت نيز اثر گذاشته و تمامي نقش‌هاي مدير بايد با در نظر گرفتن تئوري سيستم‌هاي باز صورت گيرد. از آنجايي که يکي از وظايف اصلي مديران، برنامه‌ريزي درازمدت در محيط‌هاي رقابتي است (برنامه‌ريزي استراتژيک)، ضروري است که در اين نوع از برنامه‌ريزي، تجزيه و تحليل و پيش‌بيني محيط سازمان، جايگاه ويژه‌اي داشته باشد. در مدل برنامه‌ريزي مبنا اين امر مورد توجه قرار گرفته است. در ادامه روش تجزيه و تحليل محيط سازمان‌ها آورده‌ مي‌شود.

 تجزيه و تحليل محيط سازمان

محيط هر سازمان (چه سازمان يک کسب و کار و در حد واحد تجاري استراتژيک SBU و چه در سطح يک شرکت مادر Holding باشد)، شامل دو دسته کلي محيط دور و نزديک است.

 همانطور که در شکل فوق ملاحظه مي‌گردد، هر سازمان داراي دو محيط نزديک و دور است :‌

با توجه به موارد ذکر شده، تحليل محيط سازمان‌ها خود شامل دو مرحله کلي است :

1 -    تجزيه و تحليل محيط دور سازمان

2 -    تجزيه و تحليل محيط نزديک سازمان (محيط رقابت يا محيط صنعت)

به طور کلي، بعد از انجام مطالعات تحقيقاتي،  تجزيه و تحليل محيط سازمان در مدل برنامه‌ريزي استراتژيک مبنا به صورت زير تغيير يافت :

گام اول : شناسايي عوامل محيط  سازمان (دور و نزديک)

گام دوم : شناسايي وضعيت عوامل محيط شناسايي شده

گام سوم : بررسي اثر وضعيت عوامل محيط دور بر شرکت

گام چهارم : پيش‌بيني محيط دور

د – نتايج و دستاوردهاي پروژه

1-       مدل PEST براي تحليل محيط دور به محيط PEEST تغيير يافت به‌گونه‌اي که هم پارامترهاي برآوردکننده عناصر سياسي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي تغيير کرد و بر تعداد آنها اضافه گرديد (تعداد پارامترها به حدي رسيد که برآورد دقيق‌تري ارايه دهد) و هم عامل زيست‌محيطي به صورت جداگانه و بواسطه اهميت توجه به آن در عصر حاضر و الزامات فراوان قانوني و اجتماعي در اين زمينه بدان اضافه شد. لازم به ذکر است، اضافه شدن اين عامل در تحليل محيط نه بر مبناي قضاوت‌هاي شخصي، بلکه بر مبناي تغييرات استانداردي بود که در تحليل محيط در مدل‌هاي برنامه‌ريزي استراتژيک مطرح در دنيا صورت گرفت.

2-       در مدل جديد، بجاي استفاده از فرم‌هاي آناليز استراتژيک گروه (در مدل CMS)، از مدل پورتر براي تحليل محيط نزديک استفاده مي‌شود. مدل پورتر مدل جامعي براي تشريح و تحليل محيط نزديک است. ضمنا پارامترهاي برآورد کننده عناصر مدل پورتر نيز در اين مطالعات شناسايي و مشخص شدند

پيش‌بيني محيط دور در مدل جديد ديگر صرفا از طريق ارايه فرم به اعضاي کميته راهبري صورت نمي‌گيرد بلکه تحليلي منطقي، جامع و با رويکرد توجه به اثرات متقابل پارامترها بر يکديگر مورد استفاده قرار مي‌گيرد و سعي مي‌شود در مدل مبنا با به روز بودن تحقيقات و مطالعات محيطي و دسترسي به پيش‌بيني‌هاي مراجع معتبر و علمي (نظير EIU ) نسبت به آينده عوامل محيطي هوشيار بود و دقيق‌تر عمل کرد.

لازم به ذکر است که آناليز ذي‌نفعان نيز که حاصل از يک پروژه داخلي ديگر است، براي تحليل محيط دور و نزديک، به مدل قبلي اضافه شد که اين پروژه به صورت جداگانه توضيح داده مي‌شود